Son yıllarda çağdaş Kürt sanatı; sergiler, bienaller, müzeler, bağımsız inisiyatifler, sanatçı kolektifleri ve uluslararası yayınlar aracılığıyla giderek daha görünür hâle gelmiştir. Buna karşın bu üretimi tartışacak, belgeleyebilecek ve gelecek kuşaklara aktarabilecek ortak bir Kürtçe çağdaş sanat terminolojisi henüz oluşum sürecindedir. Sanatsal üretimdeki çeşitlenme ile kuramsal dilin gelişimi aynı hızda ilerlememiş; bu durum özellikle çeviri, sanat eleştirisi, küratoryal yazı, akademik araştırma ve yayıncılık alanlarında önemli boşluklar yaratmıştır.
Bugün çağdaş sanat yazınında sıkça kullanılan mekân, mecra, nesne, materyal, form, figür, imge, temsil, enstalasyon, performans, yerleştirme, arşiv, hafıza, süreç, pratik, bağlam, söylem, estetik, kavramsal sanat, kamusal alan, beden, kimlik, aidiyet, görünürlük, anlatı, özne, fail, performatiflik, dijital sanat, video sanatı, araştırma temelli sanat, kolektif üretim, ekoloji, diaspora, dekolonyal yaklaşım, maddesellik ve ilişkisellik gibi kavramların Kürtçede ortak kabul görmüş karşılıkları bulunmamaktadır. Aynı kavram farklı yayınlarda farklı biçimlerde kullanılabilmekte; kimi zaman aynı metin içinde dahi farklı çeviri tercihleriyle karşılaşılmaktadır. Bu durum terminolojik bir çeşitlilik olarak görülemez, kavramsal tutarlılık açısından da önemli bir sorun oluşturmaktadır.
Bu tablo yalnızca çağdaş sanat alanına özgüdür. Felsefe, sosyoloji, antropoloji, mimarlık, medya çalışmaları, kültürel çalışmalar ve toplumsal cinsiyet araştırmaları gibi pek çok disiplin de Kürtçede ortak kavramsal sözlüklerini oluşturma sürecindedir. Ancak çağdaş sanatın disiplinlerarası yapısı nedeniyle bu alanların kavramları aynı metin içerisinde bir araya gelmekte; dolayısıyla terminolojik sorunlar burada daha görünür hâle gelmektedir.
Sorun yalnızca yeni sözcüklerin eksikliği değildir. Çoğu zaman Türkçe, İngilizce, Fransızca ya da Arapçada yerleşmiş ifadeler doğrudan Kürtçeye aktarılmakta; bu ise Kürtçenin sözdizimini, fonetik yapısını ve ifade olanaklarını zorlayan kullanımlara yol açmaktadır. Oysa bir kavramı başka bir dile aktarmak, sadece sözlük karşılığını bulmakla çözülemez; onu hedef dilin düşünme biçimi, kültürel bağlamı ve ifade sistemi içerisinde yeniden kurabilmektir.
Bu durum herhangi bir çeviri hatasının sonucu değildir. Bugün İngilizce, Fransızca ya da Almancada yerleşik kabul edilen pek çok sanat kavramı da uzun yıllar süren tartışmalar, çeviri pratikleri, akademik çalışmalar, müze yayınları ve eleştiri dergileri aracılığıyla bugünkü anlamlarını kazanmıştır. Türkçede çağdaş sanat terminolojisinin önemli bir bölümü de özellikle 1980’lerden itibaren gelişen çeviri faaliyetleri, akademik yayıncılık ve sanat kurumlarının katkısıyla ortaklaşmıştır. Kürtçede ise benzer bir kurumsallaşma süreci henüz gelişimini sürdürmektedir.
Bu nedenle çağdaş sanat alanında çalışan her çevirmen, editör, araştırmacı ya da yazar; sergi kataloglarından bienal yayınlarına, sanatçı metinlerinden eleştiri yazılarına kadar pek çok farklı metinde aynı terminolojik sorunlarla karşılaşmaktadır. Birçok kavram için birden fazla kullanımın bulunması ya da henüz yerleşik bir karşılığın olmaması, her metinde yeniden editoryal ve kavramsal tercihler yapılmasını gerektirmektedir. Bu nedenle mesele bireysel çeviri tercihlere indirgenemez, ortak bir kavramsal dilin henüz oluşum sürecinde olmasıdır.
Shadi Harouni The Owl's Made a Nest In The Ruins Of The Heart
FIREZZ Editorial Collective olarak kendimizi bu sürecin nihai belirleyicisi ya da dilsel bir otorite olarak görmüyoruz. Tersine, kullandığımız kavramları tartışmaya açık editoryal öneriler olarak değerlendiriyoruz. Tercihlerimiz; Kürtçenin tarihsel söz varlığını, lehçeler arasındaki ortak kullanımları, kavram üretme olanaklarını ve uluslararası çağdaş sanat literatüründeki karşılıklarını birlikte değerlendirme çabasına dayanmaktadır. Gerektiğinde yerleşik Kürtçe sözcükleri tercih ediyor, gerektiğinde yeni kavramsal öneriler geliştiriyor, bazı durumlarda ise uluslararası kullanımları koruyarak bunların Kürtçede zaman içerisinde yerleşmesine imkân tanıyoruz.
FIREZZ’in Kürtçe, Türkçe ve İngilizce yayımladığı metinler bu editoryal yaklaşımın bir parçasıdır. Üç dilli yayıncılığı farklı okur topluluklarına ulaşmanın yanısıra; bu diller arasında kavramsal dolaşımı güçlendiren, çağdaş Kürt sanatını uluslararası sanat ortamıyla ilişkilendiren ve aynı zamanda Kürtçede eleştirel sanat yazınının gelişimine katkı sunan bir yayıncılık modeli olarak görüyoruz.
Amacımız yeni bir dil otoritesi oluşturmak değildir. Aksine, gerekçelendirilebilir, eleştiriye açık ve geliştirilebilir bir çağdaş sanat terminolojisinin oluşumuna katkıda bulunmaktır. İnanıyoruz ki Kürtçede ortak bir çağdaş sanat dili; tek bir yayın, tek bir çevirmen ya da tek bir kurum tarafından çözümlenemez; sanatçılar, çevirmenler, akademisyenler, küratörler, editörler, eleştirmenler ve dil araştırmacılarının uzun soluklu ortak çalışmaları sonucunda gelişecektir.
Çağdaş Kürt sanatına ilişkin kalıcı bir literatürün oluşabilmesi, yalnızca sanat eserlerinin üretilmesiyle değil; bu üretimi tanımlayacak, tartışacak, eleştirecek ve tarihsel olarak belgeleyebilecek ortak bir kavramsal dilin gelişmesiyle mümkündür. Terminoloji bu nedenle yalnızca teknik bir sözcük meselesi değil; sanat eleştirisinin, çevirinin, araştırmanın, eğitimin ve sanat tarihinin temel altyapılarından biridir.
Bu anlayışla FIREZZ Editorial Collective, yayımladığı her sanat yazısını, çeviriyi, röportajı, sanatçı metnini ve editoryal tercihi, güncel sanat üretimini görünür kılan içerikler, Kürtçede çağdaş sanat literatürünün ve kavramsal dilinin oluşumuna yönelik uzun vadeli bir katkı olarak değerlendirmektedir.
Dil kullanım yoluyla gelişir; terminoloji ise çevirilerde, sergi kataloglarında, bienallerde, sanat eleştirilerinde, akademik araştırmalarda ve kamusal tartışmalar içinde olgunlaşır. Bu nedenle burada önerdiğimiz kavramlar kesin hükümler değil; ortak düşünmeye, eleştiriye ve birlikte üretmeye açık editoryal önerilerdir. Çağdaş Kürt sanatına ilişkin zengin, eleştirel ve sürdürülebilir bir literatürün ancak bu ortak çabayla gelişeceğine inanıyoruz.
info@firezz.com
Yorumlar
00