Gara RASUL

Gara Rasul (1955–2023); wênesaz, rexnegirê hunerê, teorîsyenê hunerê û nivîskarekî Kurd e ku li Kerkûkê ji dayik bûye. Rasul ê ku di sala 1955’an de li Kerkûkê hatiye dinê, perwerdeya xwe ya hunerê li Akademiya Hunerên Bedew a Bexdayê dest pê kiriye. Piştre çûye Almanyayê û li Zanîngeha Kölnê di warên estetîka hunera modern û dîroka hunerê de master kiriye û beşeke girîng a jiyana xwe li Kölnê derbas kiriye. Jiyana hunermend bi şikestinên siyasî û civakî yên ku li cografyaya Kurdî hatine jiyîn re ji nêz ve têkildar bûye. Li gorî vegotina wî bi xwe, piştî ku gundê wî hate şewitandin, neçar maye ku bireve çiyayan; li wir bi du hevalên xwe re atolyeyeke hunerê ava kiriye. Piştre jî, di dema ku li Îranê di kampeke penaberan de bûye, tevî şert û mercên dijwar, bi materyalên neguncaw wênesaziyê domandiye. Hunermendê ku di ser Tirkiyeyê re derbasî Almanyayê bûye, li Kölnê bi cih bûye û xebatên xwe yên hunerî û hizrî li wir domandiye. Di pratîka wênekêşiyê ya Rasul de, têgehên razberkirin, reng, tebeqe û rûber cîhekî girîng digirin. Bi taybetî di xebatên wî yên ku bi boyaxa akrîlîk û kartonê hatine çêkirin de, bîr û mekan wekî du mijarên sereke derdikevin pêş. Xebatên wî yên bi sernavê Memories and Places (Bîranîn û Mekan), yek ji mînakên herî girîng ên vê nêzîkatiyê ne. Berhemên hunermend li Almanya û Kurdistanê di gelek pêşangehên cihêreng de bi temaşevanan re hatine cem hev. Di sala 1990’î de li Enstîtuya Afro-Asyayê ya Viyanayê di pêşangeha wênekêşiya Kurdî ya hevçerx de, li gel Daro, Rasul Faeq û Nehroo Schauki berhemên wî hatine pêşandan. Di Hezîrana 1991’ê de li Kunstverein Röderhof a li Almanyayê pêşangeha xwe ya kesane ya bi sernavê Gara Rasul – Mensch in Schwarz vekiriye. Di sala 1992’an de jî di pêşangeh û kataloga Irakische Künstler im Exil (Hunermendên Iraqî yên li Sirgûnê) ya ku ji aliyê Jesuitenkirche û Galerie der Stadt Aschaffenburg ve hatibû amadekirin de, li gel Ola Daro, Jaza Farig, Ali Mazal, Nehro Schauki û Talib cih girtiye. Tê gotin ku Rasul di dirêjahiya kariyera xwe de tevlî bi sedan pêşangehan bûye û gelek pêşangehên kesane vekirine. Di sala 2017’an de li Kölnê, di çarçoveya projeya Die Sprache der Bilder: Flucht in Kunst und Medien ku temsîlên hunerî û medyayî yên penaberan digire dest de, berhemeke ji rêzeya Menschenbild in Blau ya hunermend hate danîn bo mezatê. Her wiha, di pêşangeha Wie wir in den Wald hineinrufen ya li Atelierhaus a Aachenê de, xebatên Rasul ên ji rêzeya Bilder aus der Erinnerung(Dîmenên Ji Bîranînan) jî cih girtine. Di van xebatan de hunermend, hêmanên madî yên wekî ax, herî, kevir, xwelî, toz û petrolê, ku şopên zarokatiya wî di xwe de dihêlin, bi rêya peyzajên razber pêşkêş kiriye. Rasul, ji bilî wênekêşiyê, wekî nivîskar û rexnegirê hunerê jî çalak bûye û bi zimanên Kurdî û Erebî pirtûkên li ser hunerê nivîsîne. Di sala 2004’an de bi komeke pisporên Alman re vegeriyaye Silêmaniyê û li wir bi hunermendên herêmî û xwendekaran re xebat pêk aniye. Gara Rasul di 14’ê Gulanê 2023’an de, dema ku 68 salî bû, li Almanyayê koça dawî kir. Di çalakiya bîranînê ya ku ji aliyê Ala Center for Cultural and Artistic Development a li Hewlêrê ve hate lidarxistin de, belgefîlmek li ser jiyana wî hate pêşandan û bernameyeke bîranînê li ser berhemên wî hate organîzekirin. Hilberîna hunerî ya Rasul li derdora têgihîştineke wênekêşiyê ya razber ku bi bîr, mekan, koçberî, nasname û serpêhatiyên dîrokî re têkildar e ava bûye. Pêşangehên wî jî bûne yek ji rêyên girîng ên ku dîtbariya hunera Kurdî li Almanya û Ewropayê zêde kirine.